Vredenburgroute

Op de plek waar nu TivoliVredenburg staat, stond in de 16^e eeuw lange tijd een groot kasteel. Het werd in 1529 gebouwd op bevel van de Habsburgse keizer Karel V, die een jaar eerder de macht in Utrecht had overgenomen.

Al heel lang waren de Utrechters verdeeld in verschillende partijen en niet iedereen was dan ook blij met deze nieuwe machthebber. Het nieuwe kasteel moest voorkomen dat de Utrechters in opstand zouden komen tegen het nieuwe bestuur. Daarom werd het grotendeels binnen de muren van de stad gebouwd, zodat de meeste kanonnen op de huizen van de Utrechters zelf waren gericht. Dankzij die dreiging die er zo van het kasteel uitging, kon volgens Karel V de vrede worden bewaard. Daarom noemde hij het kasteel ‘Vredenburg’.

Vredenburg werd ontworpen door de Brabantse architect Rombout II Keldermans. Die was al in oktober 1528 in de stad aangekomen om een goede plaats voor het te bouwen kasteel te vinden. Na een zoektocht van enkele maanden werd besloten dat de beste locatie naast de Catharijnepoort was. Dat was een goede strategische plek. Zo kon de belangrijke westelijke toegangspoort vanuit het kasteel verdedigd worden. Omdat het kasteel aan de rand van de stad werd gebouwd, kon er bovendien een eigen brug over de singel worden gebouwd. In geval van nood konden er zo snel hulptroepen binnen de muren van het kasteel worden gehaald.

Een ander voordeel van de locatie was dat daar alleen het johannieterklooster stond. Daardoor hoefde er maar met één eigenaar te worden onderhandeld over de verkoop van de gebouwen. Bovendien kon een deel van de gebouwen in het ontwerp van het nieuwe kasteel worden opgenomen. Daardoor hoefden er geen onderkomens voor de soldaten te worden gebouwd. Verderop stonden nog welke enkele particuliere huizen in de weg voor het graven van de brede slotgracht. Maar de onteigening daarvan kon op een later tijdstip plaatsvinden.
 

Rombout Keldermans ontwierp voor de plek een vrij klassiek uitziend kasteel van 160 meter lang en 135 meter breed. De muren waren ongeveer 12,5 meter hoog en maar liefst 14 meter dik. Op de 4 hoeken kwamen grote torens te staan. Aan de stadszijde waren die maar liefst 38 meter hoog. Aan die kant was ook een brede en diepe slotgracht ingetekend. Daardoor zou het kasteel bij een eventuele aanval vanuit de stad maar moeilijk te bereiken zijn. Aan de westzijde van Vredenburg lag het water van de singel. Daardoor was het kasteel ook van buiten de stad niet zomaar te bestormen. De grote toegangspoort aan de zuidzijde van het kasteel lag weliswaar binnen de stad zelf. Maar als de ophaalbrug omhoog stond kon niemand erbij komen. En dat gold overigens ook voor de kleinere houten brug over de singel.

Hoewel het kasteel eruitzag als een klassieke burcht had het wel de modernste snufjes als het ging om oorlogsvoering. Zo kan elke meter rondom het kasteel met kanonnen worden verdedigd. Had het heel diepe en iets schuine kanonsgaten. Zo zou een vijand de kanonnen binnenin het kasteel niet van buitenaf kunnen beschieten. Ook waren er ook kanonsgaten net boven de waterspiegel aangebracht. Wilden mogelijke aanvaller de grachten met bootjes of vlotten oversteken? Dan konden die door de lagere kanonnen gemakkelijk geraakt konden worden.
 

Kasteel Vredenburg was dus een modern verdedigingswerk dat er enigszins uitzag als een oud, middeleeuws kasteel. En dat was precies de bedoeling. De grote hoge muren en torens moesten indruk maken, zodat meteen duidelijk werd wie de nieuwe baas was in de stad. Het was bovendien zo ontworpen dat de Utrechters het kasteel nauwelijks konden bestormen. Tegelijkertijd kon het kasteel als het nodig was, worden ingezet in de modernste oorlogsvoering. Ondanks al dat machtsvertoon zou het kasteel toch vrij zwak blijken en na zo’n 50 jaar alweer worden gesloopt.

Lees verschillende verdiepende verhalen die horen bij de Vredenburgroute.