Torens

Utrecht bezit een aantal bijzondere kerktorens. Sommige torens zijn al gebouwd in de middeleeuwen. Meestal hangen er ook nog 1 of meer klokken in en heeft het een uurwerk van honderden jaren oud. 2 torens hebben een eeuwenoud carillon en een speeltrommel.

In 1796 is de scheiding van kerk en staat uitgeroepen in Nederland. De Fransen waren hier toen de baas (1795–1813). Als gevolg hiervan werd in 1798 het eigendom van kerktorens en kerkgebouwen gescheiden. De torens werden eigendom van de stad, de gebouwen bleven eigendom van kerk.

Het idee was dat de torens behalve een kerkelijke ook belangrijke functies hadden voor de bevolking, zoals:

  • uitkijkpost
  • gevangenis
  • waarschuwen van de bevolking met klokken luiden bijvoorbeeld bij brand
  • door de kerkklok wisten mensen de tijd

Voor de gemeente Utrecht betekende de scheiding van kerktorens en -gebouwen, dat zij het eigendom kreeg van de torens van de:

Als gevolg van het samengaan van gemeenten zijn nog 2 torens eigendom van de gemeente Utrecht geworden. Dat zijn de torens van:

De genoemde functies van klokken en uurwerken komen ook voor in andere gebouwen van de gemeente. Utrecht bezit bijvoorbeeld ook nog een voormalige politiepost, een schoolgebouw en een koetshuis met een uurwerk en klokken.

Domtoren

Voor de Domtoren ligt de situatie anders. Deze toren werd in 1811 door een decreet van Napoleon eigendom van de staat. Hierdoor ontstond een onduidelijke situatie over welke overheid de eigenaar was. Pas in 1990 is dit opgelost. Bij de notaris is toen vastgelegd dat de gemeente Utrecht eigenaar van de Domtoren is.

Utrechtse Vastgoedorganisatie

De Utrechtse Vastgoed Organisatie (UVO) is de afdeling van de gemeente die verantwoordelijk is voor het gemeentelijk onroerend goed. Hieronder vallen het:

  • beheer en onderhoud
  • beleid en beheer van de publieke functies, waaronder de carillons, luidklokken, uurwerken en de openstelling.

Torennota

De gemeente vindt dat de torens met hun klokken en uurwerken extra aandacht verdienen. Niet alleen van het publiek, maar ook qua onderhoud. Daarom is in 2003 ‘de Torennota’ geschreven: een beleidsstuk over de torens.

Er was bij de gemeente behoefte de functies, zoals klokkenspel en openbare klok, meer onder de aandacht te brengen. De publieke functies zijn zo normaal dat er makkelijk geen aandacht is voor hoe bijzonder ze eigenlijk zijn.

Achterstallig onderhoud

Daarbij hadden sommige torens groot achterstallig onderhoud. Met name de uurwerken waren er slecht aan toe. Grote investeringen waren noodzakelijk om zelfs op de korte termijn de uurwerken en carillons goed te laten werken.

Sinds de Torennota hebben de toren de aandacht die ze verdienen. Er is geld vrijgemaakt om het achterstallig onderhoud aan te pakken en ter verbetering en behoud van dit historisch bezit.