De Robijnhof

In de wijk Tolsteeg/Hoograven is in de afgelopen jaren een bijzonder woningbouwcomplex, de Robijnhof, gerenoveerd. Het gaat om 194 woningen die in 1956-'58 naar ontwerp van Gerrit Rietveld zijn gebouwd. Eigenaar woningstichting Bo-Ex knapte de woningen op en in samenwerking met de gemeente Utrecht is ook de buitenruimte flink verbeterd. Het is allesbehalve een doorsnee renovatieproject. Daarom werd op 13 december 2008 met alle partijen een feestje gevierd, waarbij burgemeester Wolfsen een 'sleutelrol' speelde. 

Stedenbouwkundige stempels

Een onderzoek naar de totstandkoming van de wijk in 2002 leverde interessante informatie op over de stedenbouw, architectuur en de inrichting van de openbare ruimte. Het ontwerp van de zogenaamde stempels bleek van stedenbouwkundige C.M. van der Stad, destijds werkzaam voor de gemeente. De stempels, een patroon van blokken met verschillende typen woningen, werden diverse keren herhaald. Die stempelstedenbouw is kenmerkend voor de jaren '50 en '60. De inrichting van de ruimte tussen de woningblokken gebeurde, vrijwel zonder afstemming met architect en stedenbouwkundige, naar een ontwerp van de gemeentelijke landschapsarchitect Bram Galjaard. En Rietveld kreeg de opdracht het ontwerp voor de woningen te maken.

Goed Wonen

Rietveld ontwierp binnen het strakke patroon van Van der Stad enkele verschillende woningtypen: flatwoningen, maisonnettes en eengezinswoningen. Over de toegepaste architectuur en over de wijze waarop de mensen kunnen wonen in zijn complexen schreef Rietveld zelf een artikel, in een nummer van het tijdschrift Goed Wonen uit 1957. Het artikel geeft een verantwoording van de architectonische keuzes tot en met een gebruiksaanwijzing van bijvoorbeeld de wasruimten. In Hoograven zijn drie stempels naar het ontwerp van Rietveld gerealiseerd, twee in het zuidelijk deel en één in het noordelijk deel, de Robijnhof.

Trots van Bo-Ex

De renovatie van de woningen in de Robijnhof, is geen doorsnee-project. Opvallend is de waardering van de kant van de corporatie voor dit Rietveld-erfgoed uit 1957. Er is veel aandacht voor de architectonische kwaliteiten van de woningen. De oorspronkelijke detaillering en het kleurgebruik zijn zoveel mogelijk teruggebracht. Niettemin zijn aanpassingen gedaan aan de gevels en ook aan de plattegrond van de woningen. Ook zijn de woningen beter geïsoleerd. De renovatie moet ervoor zorgen dat de woningen weer minimaal 40 jaar mee gaan. Het renovatieplan is gemaakt door Bertus Mulder, een architect die rond 1960 zelf enkele jaren met Rietveld heeft gewerkt. Hoewel formeel geen beschermd monument, werd het complex door de verschillende betrokken wel steeds beschouwd als een monument van naoorlogse volkswoningbouw. 

Aanpak buitenruimte

In overleg met Bo-Ex is tevens gewerkt aan de herinrichting van de buitenruimte. Er is één plan gemaakt voor de terreinen van Bo-Ex en van de gemeente. Met inzet van Stedelijk Vernieuwingsgeld is het plan in 2008 uitgevoerd, nadat onder bewoners veel draagvlak voor het plan was gekomen. De binnenterreinen zijn vooral groen gehouden, de centrale hof is meer bestraat, met fraaie gebakken klinkers. 

Rietveldimago

Bo-Ex wil het 'merk' Rietveld graag benutten om in dit deel van de wijk de samenstelling van de bewoners wat te veranderen. Ofwel: een verbetering van het imago van Hoograven: van achterstandswijk tot een bijzondere wijk met culturele waarden. Dit lijkt al te gaan lukken: de beoogde jongere en kleinere huishoudens komen er op af. Vooral de nieuwe woon-werkwoningen blijken in trek. Om het Rietveld-karakter nog meer te benadrukken is ook een museale woning ingericht. Het Centraal Museum heeft nu een derde Rietveldwoning onder zijn hoede, na het Schröderhuis en een jaren '30-woning aan de Erasmuslaan. De museumwoning werd op 13 december op een feestelijke middag met veel activiteiten in gebruik genomen. Bo-Ex-directeur Johan Klinkenberg overhandigde daartoe een grote sleutel in primaire kleuren, aan burgemeester Wolfsen. 'Rietveld', gespeeld door een acteur, presenteerde bovendien een boek over het project, onder de titel: Rietvelds Robijnhof.